Wykład: Geje pod czułą opieką władzy. Queerowa krytyka państwa 40 lat po akcji “Hiacynt”.

15 listopada 1985 roku o 8.00 rano rozpoczęła się pierwsza z operacji potocznie znanych jako “Akcja Hiacynt”. Milicja i służby otrzymała zadanie rozpoznania i inwigilacji środowisk gejowskich; pod pretekstem szukania sprawców morderstw na gejach oraz zatrzymywania epidemii HIV/AIDS, organy ścigania dostały w zasadzie nieograniczony dostęp do mieszkań, telefonów i miejsc spotkań gejów w Polsce. Jak każda operacja policyjna, również i ta była dość zróżnicowana tak pod względem skali represji, jak i efektów. Akcję powtórzono również w 1986 i 1987 roku.

Serdecznie zapraszamy na wykład profesor Ewy Majewskiej, która od 2015 roku prowadzi badania nad tą częścią dokumentacji operacji “Hiacynt”, która  nadal znajduje się w komendach wojewódzkich policji oraz w IPN. Badaczka, analizując dokumentację akcji “Hiacynt” dochodzi do wniosku, że jej skutki trwają do dziś – nadal powszechne jest przekonanie, że środowiska gejowskie i szerzej – LGBTQIA+ można inwigilować bez podstaw prawnych i przygotowania merytorycznego, że operacje takie nie muszą być ani rzetelnie podsumowywane, ani rozliczane, a sprawcy ewentualnych nadużyć mogą pozostawać bezkarni. Z perspektywy dzisiejszych ekscesów homofobii i transfobii instytucjonalnej, pod wieloma względami problematyczna i nieefektywna akcja “Hiacynt” dostarcza poręcznej wymówki dla dalszych nieprofesjonalnych i potencjalnie przynajmniej krzywdzących działań organów.

Aby zatrzymać to koło niepotrzebnych nadużyć, potrzebujemy zamknąć spowodowane w ramach akcji “Hiacynt” straty. Badanie takich operacji sprzyja nie tylko namysłowi nad relacjami państwo-osoba obywatelska, ale też budowaniu analiz afektywnych i niematerialnych krzywd, jakie obok łatwo rozpoznawalnych nadużyć władza serwuje grupom dyskryminowanym.

___

Ewa Majewska – feministyczna teoretyczka kultury, profesorka Uniwersytetu SWPS Warszawa, kierowniczka projektu “Publiczni wbrew woli. Wytwarzanie podmiotu w archiwach akcji “Hiacynt””. Wykładała w SWPS Warszawa, na UDK w Berlinie, UW i UJ, prowadziła projekty badawcze na: Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, IWM w Wiedniu, ICI Berlin oraz UW. Jest autorką siedmiu książek, w tym: Feminist Antifascism (2021), Kontrpubliczności ludowe i feministyczne (2018), Tramwaj zwany uznaniem (2017), Sztuka jako pozór? (2013) oraz Feminizm jako filozofia społeczna (2009) i szeregu artykułów w czasopismach i tomach zbiorowych. W 2023 roku otrzymała Emma Goldman Award Fundacji Flex za badania zorientowane na równość. Zajmuje się kontrpublicznościami, słabym oporem i dialektyką wolności. Wykład stanowi część projektu badawczego finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki (badanie prowadzone w latach 2022-2025 na Uniwersytecie SWPS w Warszawie).